Antalya’da Varikosel Ameliyatı ve Başarı Oranlarını Etkileyen Faktörler

Yazan

admin

On Aralık 30, 2025

Erkek üreme sağlığı, modern tıbbın en dinamik ve multidisipliner alanlarından biri olarak kabul edilir. Özellikle infertilite (kısırlık) söz konusu olduğunda, varikosel hem tanısı en kolay konulabilen hem de cerrahi müdahale ile en başarılı şekilde düzeltilebilen patolojik durumların başında gelir. Antalya gibi hem yerel halkın hem de uluslararası hastaların yüksek standartlarda sağlık hizmeti beklediği bir bölgede, varikosel ameliyatı ve bu cerrahinin sonuçlarını etkileyen faktörlerin derinlemesine analizi, hastaların doğru kararlar vermesi açısından kritik önem taşır.¹ Varikosel, skrotum adı verilen testis torbaları içerisindeki pampiniform pleksus toplardamarlarının anormal şekilde genişlemesi ve kıvrımlı bir hal almasıdır.³ Bu durumun sadece anatomik bir bozukluk olarak değil, testis mikroçevresini bozan sistemik bir vasküler yetmezlik olarak değerlendirilmesi gerekir.

Varikoselin Patofizyolojik Temelleri ve Klinik Önemi

Varikoselin neden olduğu hasar mekanizmalarını anlamadan, cerrahi başarının neden teknik hassasiyet gerektirdiğini kavramak mümkün değildir. Normal bir fizyolojik yapıda testisler, vücut sıcaklığından yaklaşık $2-3 ^\circ C$ daha düşük bir ortamda işlev görmelidir. Spermatogenez süreci, yani sperm üretimi, bu düşük ısıya son derece bağımlıdır.⁵ Varikosel durumunda genişleyen damarların içinde biriken kan, bir termal bariyer oluşturarak testis ısısının artmasına neden olur. Bu hipertermi, sperm hücrelerinin DNA bütünlüğünü bozmakta ve olgunlaşma süreçlerini sekteye uğratmaktadır.⁶

Bunun yanı sıra, toplardamar sistemindeki kapakçık yetmezliği nedeniyle böbrek ve böbrek üstü bezlerinden gelen kanın geri kaçışı (venöz reflü) söz konusudur. Bu geri kaçış, adrenalin ve kortizol gibi yüksek konsantrasyondaki hormonların yanı sıra çeşitli toksik metabolitlerin testislere doğrudan ulaşmasına yol açar.⁴ Bu toksik mikroçevre, testis dokusunda hipoksiye (oksijen yetersizliği) ve ardından serbest oksijen radikallerinin (ROS) artışına neden olur.¹ Oksidatif stres olarak adlandırılan bu süreç, sperm zarının yapısını bozar ve spermlerin hareket kabiliyetini (motilite) ciddi oranda düşürür.⁵

Epidemiyolojik Veriler ve Görülme Sıklığı

Varikosel, erkek popülasyonunun yaklaşık $\%15$’inde görülür; ancak bu oran kısırlık şikayetiyle başvuran erkeklerde $\%35-40$ seviyelerine çıkar.⁴ Özellikle sekonder infertilite, yani daha önce en az bir kez çocuk sahibi olmuş ancak tekrar denemelerinde başarılı olamamış erkeklerde varikosel görülme sıklığı $\%70-80$ gibi çarpıcı bir orana ulaşır.¹⁰ Bu durum, varikoselin progresif (ilerleyici) bir hastalık olduğunu ve zaman geçtikçe testis fonksiyonlarını daha fazla aşındırdığını göstermektedir.

Hasta Grubu	Varikosel Görülme Oranı
Genel Erkek Popülasyonu	$\%15$
Birincil (Primer) İnfertilite	$\%35 – 40$
İkincil (Sekonder) İnfertilite	$\%70 – 80$
Sol Taraf Tutulumu	$\%90$
Çift Taraflı (Bilateral) Tutulum	$\%10$

Tablodaki veriler, varikoselin sadece bir üreme sorunu değil, aynı zamanda erkek sağlığının kronik bir bileşeni olduğunu kanıtlamaktadır.⁴ Sol tarafın $\%90$ oranında etkilenmesinin temel nedeni, sol spermatik venin sol renal vene dik açıyla dökülmesi ve bu hattaki hidrostatik basıncın daha yüksek olmasıdır.³

Tanı Yöntemleri: Fizik Muayeneden Doppler Ultrasonografiye

Doğru tedavi planı, kusursuz bir tanı süreciyle başlar. Antalya’daki modern kliniklerde varikosel tanısı, uzman bir ürolog tarafından yapılan detaylı fizik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin kombinasyonuyla konulur.² Muayene, ortamın sıcaklığına dikkat edilerek, hasta hem yatar pozisyonda hem de ayakta ıkınma manevraları (Valsalva) yaparken gerçekleştirilir.³

Varikoselin Evreleme Sistemi

Klinik pratikte, varikoselin şiddeti Dubin-Amelar sınıflamasına göre belirlenir.⁵ Bu evreleme, cerrahi kararın verilmesinde en önemli rehberdir:

Evre 0 (Subklinik): Muayenede herhangi bir bulgu yoktur, ancak Doppler ultrasonografi ile toplardamar genişlemesi ve reflü saptanır.⁵
Evre 1 (Grade I): Damarlar sadece ıkınma (Valsalva) manevrası sırasında elle hissedilebilir.⁵
Evre 2 (Grade II): İstirahat halindeki hastada damarlar gözle görülmez ancak elle muayenede belirgin şekilde hissedilir.⁵
Evre 3 (Grade III): Damarlar hasta ayaktayken dışarıdan bakıldığında gözle görülecek kadar genişlemiş ve kıvrımlı bir yapıdadır.³

Skrotal Doppler Ultrasonografinin Rolü

Renkli Doppler Ultrasonografi, fizik muayene bulgularını objektif verilerle destekler. Bu incelemede damar çapları milimetrik olarak ölçülür ve kanın geri kaçış süresi saniye cinsinden kaydedilir.⁴ Antalya’da gerçekleştirilen ileri tanı süreçlerinde, damar çapının $2.5 – 3$ mm üzerinde olması ve reflü akımının sürekliliği varikoselin klinik ciddiyetini gösterir.³ Ayrıca testis hacminin ölçülmesi (orkidometri), varikoselin testis dokusunda bir küçülme (atrofi) başlatıp başlatmadığını anlamak için kritiktir.⁸

Sperm Parametreleri ve DNA Hasarı Üzerindeki Etkiler

Varikosel, sperm hücrelerinin sadece sayısını değil, aynı zamanda kalitesini ve genetik bütünlüğünü de bozar. Spermiyogram (sperm testi) analizinde genellikle “Oligo-Asteno-Teratozoospermi” olarak adlandırılan, yani sayı, hareketlilik ve yapısal özelliklerin aynı anda bozulduğu bir tablo görülür.⁵

Parametre	Normal Değer (WHO)	Varikosel Etkisi
Konsantrasyon	$>15$ Milyon/mL	Sayısal Azalma ⁹
Toplam Hareketlilik	$>\%40$	Hareket Kaybı ⁵
İleri Hareketlilik	$>\%32$	İleri Gitme Güçlüğü ⁵
Morfoloji (Kruger)	$>\%4$	Yapısal Bozukluklar ⁵
DNA Fragmantasyonu	$<\%15$	Artmış Hasar ¹⁶

Sperm DNA hasarı, son yıllarda varikosel tedavisinde üzerinde en çok durulan konulardan biridir. Standart spermiyogram değerleri normal çıksa bile, yüksek DNA fragmantasyonu olan erkeklerde doğal yolla gebelik şansı düşer ve düşük riskleri artar.⁷ Varikosel cerrahisi, bu DNA hasarını belirgin şekilde azaltarak embriyonun sağlıklı gelişimine katkıda bulunur.⁷

Tedavi Stratejileri: Neden Mikrocerrahi?

Varikosel tedavisi cerrahidir. İlaçla veya bitkisel yöntemlerle varisleşmiş damarların eski haline döndürülmesi tıbben mümkün değildir.⁹ Ancak cerrahinin başarısı, kullanılan tekniğe ve cerrahın mikrocerrahi konusundaki uzmanlığına doğrudan bağlıdır.

Mikrocerrahi Varikoselektomi: Altın Standart

Mikrocerrahi teknik, operasyon sahasının ameliyat mikroskobu altında $10-15$ kat büyütülerek izlenmesine dayanır.¹⁴ Bu yöntemin üstünlüğü, testisin sağlıklı yapılarını korurken hastalıklı yapıları tamamen ortadan kaldırabilmesidir:

Arterlerin Korunması: Testisi besleyen ana atardamarlar (arterler), mikroskop altında net bir şekilde seçilebilir. Atardamarın yanlışlıkla bağlanması testis atrofisine (küçülmesine) yol açabilir; mikrocerrahide bu risk yok denecek kadar azdır.¹⁴
Lenf Kanallarının Korunması: Gözle yapılan ameliyatlarda lenf damarları seçilemez. Bu damarlar bağlandığında testis çevresinde sıvı birikir (hidrosel). Mikrocerrahide lenf damarları korunduğu için hidrosel riski $\%0.5$’in altındadır.¹⁴
Nüks Oranının Düşüklüğü: Mikroskop, çapı çok küçük olan yan toplardamarların bile görülmesini sağlar. Bu damarların bağlanması, varikoselin tekrarlama riskini $\%1$’in altına düşürür.¹⁴

Diğer Yöntemlerle Karşılaştırma

Aşağıdaki tablo, mikrocerrahinin neden Antalya ve dünyadaki en iyi merkezlerde ilk tercih olduğunu göstermektedir:

Teknik	Nüks Oranı	Hidrosel Riski	Başarı Oranı
Mikrocerrahi	$<\%1$	$\%0.5$	Çok Yüksek ¹⁴
Laparoskopik	$\%5 – 15$	$\%2 – 10$	Orta ⁵
Açık Cerrahi	$\%10 – 25$	$\%5 – 20$	Düşük ⁹
Embolizasyon	$\%10 – 15$	Yok	Değişken ¹⁸

Antalya’da Ameliyat Süreci ve Hasta Deneyimi

Antalya, modern sağlık altyapısı ve ileri teknolojiye sahip hastaneleriyle varikosel ameliyatları için ideal bir merkezdir.² Mikrocerrahi varikoselektomi genellikle genel veya spinal anestezi altında yapılır ve yaklaşık $45 – 90$ dakika sürer.³

Kasıktan yapılan yaklaşık $2 – 3$ cm’lik küçük bir kesi ile testis kordonuna ulaşılır.²² Bu aşamadan sonra devreye giren yüksek çözünürlüklü mikroskop, cerraha adeta bir harita sunar. Ameliyat sırasında mikro-vasküler Doppler cihazı kullanılması, atardamarların kan akışının sesli olarak teyit edilmesini sağlayarak güvenliği maksimuma çıkarır.¹⁰

İyileşme Dönemi ve Yaşam Tarzı Önerileri

Ameliyat sonrası hastalar genellikle aynı gün veya bir gece gözlemden sonra taburcu edilirler.²¹ Antalya’nın ılıman iklimi, hastaların operasyon sonrası açık havada hafif yürüyüşler yaparak dolaşımlarını desteklemeleri için büyük bir avantajdır. Ancak iyileşme sürecinde bazı kritik kurallara uyulması gerekir:

İlk 48 Saat: Dinlenme ve ameliyat bölgesine aralıklı soğuk uygulama (buz tatbiki) ödemi azaltır.²¹
Aktivite Kısıtlaması: İlk $2$ hafta ağır sporlardan, ağırlık kaldırmaktan ve karın içi basıncı artıran hareketlerden uzak durulmalıdır.²¹
Giyim: Testisleri destekleyen, çok sıkı olmayan ancak gevşek de bırakmayan destekleyici iç çamaşırları kullanımı konforu artırır.²¹
Cinsel Yaşam: Yara iyileşmesi ve dikiş hatlarının korunması için yaklaşık $10 – 14$ gün cinsel perhiz önerilir.⁹

Başarı Oranlarını Etkileyen Temel Faktörler

Varikosel ameliyatının ardından her hastada aynı oranda iyileşme görülmeyebilir. Başarıyı belirleyen bir dizi biyolojik ve teknik parametre mevcuttur.

1. Preoperatif Sperm Değerleri

Ameliyat öncesi sperm sayısı ve hareketliliği ne kadar yüksekse, ameliyat sonrası “normozoospermi” (normal değerler) seviyesine ulaşma şansı o kadar artar. Ancak başlangıçta çok düşük sperm değerlerine ($<5$ Milyon/mL) sahip olan hastalarda bile, varikosel cerrahisi tüp bebek (IVF) başarısını artırıcı etki gösterir.¹⁵

2. Hastanın Yaşı ve Testis Boyutu

Genç yaşta (özellikle adolesan döneminde) yapılan müdahaleler, testis dokusunun kendini yenileme kapasitesi sayesinde daha yüksek başarı oranlarına sahiptir.¹⁹ Testislerde belirgin küçülme (atrofi) başlamadan yapılan cerrahi, üreme potansiyelini korumak açısından hayati önem taşır.⁴

3. Varikoselin Evresi (Grade)

Çalışmalar, Evre 2 ve Evre 3 varikoseli olan hastaların cerrahiden en yüksek faydayı sağladığını göstermektedir. Subklinik varikoseli olan hastalarda ise cerrahinin sperm kalitesi üzerinde anlamlı bir iyileşme yaratmadığı genel kabul gören bir görüştür.⁶

4. Beslenme ve Antioksidan Desteği

Cerrahi, damardaki mekanik sorunu çözer ancak testis dokusundaki oksidatif hasarın onarılması için biyokimyasal desteğe ihtiyaç duyulabilir. Antalya’da takip edilen hastaların diyetlerine antioksidandan zengin gıdaların eklenmesi süreci hızlandırır.²⁶

Besin Öğesi	Kaynak	Etki Mekanizması
L-Karnitin	Kırmızı Et	Sperm enerjisini ve hareketliliğini artırır.²⁶
Çinko	Kabak Çekirdeği	Testosteron sentezi ve sperm sayısı için gereklidir.²⁷
Selenyum	Deniz Ürünleri	Sperm kuyruk yapısını ve motiliteyi korur.²⁷
C ve E Vitamini	Turunçgiller, Ceviz	DNA hasarını ve oksidatif stresi azaltır.²⁷
Likopen	Domates	Sperm morfolojisinde düzelme sağlar.²⁷

Azospermi ve Varikosel İlişkisi

Ejakülatında hiç sperm bulunmayan (azospermi) hastalar için varikosel ameliyatı bir umut ışığı olabilir. Eğer azospermi, testisteki üretim bozukluğuna (non-obstrüktif) bağlıysa ve hastada klinik bir varikosel mevcutsa, mikrocerrahi müdahale sonrası hastaların yaklaşık $\%20-30$’unda menide canlı sperm çıkışı gözlenebilmektedir.²⁵ Bu durum, hastanın TESE (testisten sperm arama) ameliyatına gerek kalmadan baba olabilmesini sağlayabilir. Ayrıca ameliyat sonrası yapılacak bir TESE işleminde sperm bulma şansının $\%50$ oranında arttığı bildirilmiştir.²⁵

Ameliyat Sonrası Takvim: Ne Zaman Sonuç Alınır?

Varikosel ameliyatı olan hastaların sabırlı olması gerekir. Yeni bir sperm hücresinin üretilmesi ve menide görülmesi yaklaşık $72 – 90$ günlük bir döngüdür.⁶

3. Ay Kontrolü: İlk spermiyogram testi yapılır. Genellikle hareketlilikte (motilite) ilk düzelmeler bu dönemde başlar.⁹
6. Ay Kontrolü: Sperm sayısında ve konsantrasyonunda belirgin artışlar beklenir. Hastaların $\%60-70$’inde bu dönemde iyileşme saptanır.⁹
12. Ay Kontrolü: Maksimum iyileşmeye ulaşılır. Doğal yolla gebeliklerin büyük çoğunluğu ameliyat sonrası ilk 1 yıl içerisinde gerçekleşir.¹⁵

Antalya’da Sağlık Turizmi ve Varikosel Cerrahisi

Antalya, sadece yerel hastalar için değil, Avrupa, Ortadoğu ve BDT ülkelerinden gelen hastalar için de bir çekim merkezidir. Bunun nedenleri arasında; yüksek vaka sayılarına sahip deneyimli cerrahlar, uluslararası akreditasyona sahip hastaneler ve maliyet etkin tedavi seçenekleri yer alır.² Şehirdeki sağlık kuruluşları, hastaların tanıdan cerrahiye, nekahat döneminden uzun dönem takiplere kadar tüm süreçlerini “hasta odaklı” bir yaklaşımla yönetmektedir.

Komplikasyonlar ve Risk Yönetimi

Her cerrahi müdahale gibi varikosel ameliyatının da potansiyel riskleri vardır, ancak mikrocerrahi yöntem bu riskleri minimize eder.¹⁴

Hidrosel: Testis çevresinde sıvı toplanmasıdır. Mikrocerrahide lenf damarları korunduğu için risk $\%0.5$ civarındadır.¹⁴
Testis Atrofisi: Atardamar hasarına bağlı gelişebilir. Mikroskop kullanımıyla bu risk $\%0.1$’in altına indirilmiştir.¹⁴
Nüks (Tekrarlama): Hastalıklı damarların tam bağlanamaması durumudur. Mikrocerrahide nüks oranı $\%1$ iken, açık cerrahide $\%25$ seviyelerindedir.⁹
Enfeksiyon ve Kanama: Her ameliyatta görülebilecek genel risklerdir ve uygun cerrahi teknikle kolayca önlenebilir.¹⁴

Gelecek Perspektifi: Kişiselleştirilmiş Tedavi Yaklaşımları

Varikosel tedavisi artık sadece “damar bağlama” işlemi olmaktan çıkıp, hastanın hormonal profili, yaşam tarzı ve genetik altyapısına göre şekillenen kişiselleştirilmiş bir sürece dönüşmektedir. Antalya’daki uzmanlar, cerrahi başarıyı artırmak için ameliyat öncesi sigarayı bırakma, kilo kontrolü ve çevresel toksinlerden uzaklaşma gibi yaşam tarzı değişikliklerini de tedavi planına dahil etmektedir.¹⁷

Sonuç olarak, varikosel erkek kısırlığının en yaygın ancak en yüksek başarıyla tedavi edilebilen nedenidir. Antalya’da sunulan mikrocerrahi hizmetleri, hastaların baba olma hayallerine giden yolda en güvenli ve en etkili köprüdür. Doğru tanı, ehil ellerde yapılan mikrocerrahi ve disiplinli bir takip süreciyle, varikoselin yarattığı yıkıcı etkileri geri döndürmek ve sağlıklı bir nesil için gerekli temelleri atmak mümkündür.

Kaynaklar

Ahmet Anıl Gözener – Mikrocerrahi ile Varikoselektomi: https://ahmetanilgocener.com/mikrocerrahi-ile-varikoselektomi/
Ahmet Anıl Gözener – Erkek İnfertilitesi (Kısırlık): https://ahmetanilgocener.com/erkek-infertilitesi-kisirlik/
Ahmet Anıl Gözener – Azospermide Umut Işığı: https://ahmetanilgocener.com/azospermide-umut-isigi/
Türk Androloji Derneği – Varikosel Tanı ve Tedavi Kılavuzu:(https://androloji.org.tr/androlojiDATA/tadYayinlari/Varikosel-Kilavuzu.pdf)
European Association of Urology (EAU) – Guidelines on Male Infertility: https://uroweb.org/guidelines/male-infertility/chapter/varicocele